Bùi Văn Tạo
SÔNG RE CÂU HÁT GỌI NGƯỜI VỀ!
Sông Re là một trong những thượng nguồn quan trọng của sông Trà Khúc, chảy qua các xã miền tây huyện Ba Tơ rồi vào huyện Sơn Hà. Suốt chiều dài hơn 70 cây số sông làm nên những nét văn hoá riêng của vùng đất một thời nổi tiếng rừng thiêng.
Khu tam giác giữa ba tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định và Gia Lai sở hữu một một vùng núi rộng lớn, rừng nguyên sinh đa thực vật với nhiều gỗ và thú quí hiếm. Trong ấy có hang Dơi, nơi hàng vạn con dơi sinh sống với một trữ lượng phân rất lớn chưa được khai thác. Vùng núi nầy tạo nguồn nước, một đổ về sông Côn, Bình Định, một chảy về xã Ba Xa, Ba Tơ tạo nên thác Đeklay. Từ bạt ngàn núi, suối ở độ cao khoảng ba trăm mét đổ nước theo vách đứng giống như rót ra từ miệng chai. Thác cách thị tứ Bà Vì khoảng 25 km, những ngày trời trong từ khá xa người ta vẫn quan sát được dòng thác dài như dải lụa mềm mại trắng xoá. Thác Đeklay là đầu nguồn của sông Re, thuộc thôn Gọi Re. Từ đây sông chảy qua các xã Ba Xa, Ba Vì, Ba Tiêu, Ba Ngạc (thuộc huỵên Ba Tơ), rồi Sơn Ba, Sơn Kỳ, Sơn Thuỷ, Sơn Hải (thuộc huyện Sơn Hà). Trong địa phận Ba Tơ sông dài khoảng 40 km, chảy theo hướng nam bắc, nhiều đoạn lại có hướng từ đông chảy lên tây, đến địa phận Sơn Hà thì chuyển hướng đông bắc rõ rệt. Sông Re đẹp bởi địa hình quanh co, ghềnh thác, chia cắt bạo liệt. Từ trên cao nhìn xuống, sông Rhe như một nét vẽ của hoạ sĩ tài hoa, bởi nó gấp khúc mà mềm mại đến sinh động. Sông ôm ấp núi đồi, lượn qua những thung lũng có bóng dáng của lúa vàng, len vào vực sâu rồi lại thoát ra để gặp gỡ bản làng,…Sông có nhiều bãi đá đẹp, có những bãi toàn đá tròn, có những bãi toàn đá tảng do nước bào mòn xâm thực tạo nên hang hóc đủ hình đủ dạng đẹp mắt. Mùa nắng, khi nước sông trong veo chảy dưới lòng là lúc những bãi đá hai bờ có dịp phơi mình khoe cảnh. Dốc Ui cao dựng ngược cách bãi đá Nước Ui không xa, là con đường tắt qua địa phận tỉnh Kontum. Thời kháng chiến chống Pháp đây là tuyến đường quan trọng để cách mạng vận lương tải đạn tiến đánh cứ điểm Mang Đen của Pháp. Xưa kia, sông Re chảy qua bạt ngàn rừng nguyên sinh, xa vắng bản làng, nổi tiếng rừng thiêng nước độc: “Sông Re vang tiếng cọp đàn. Muỗi bạc, ruồi vàng, vắt kim cương”. Người muốn qua sông không dễ, phải dùng thuyền ghép ván gỗ hay thuyền độc mộc. Chuyện kể lại khi lập đồn Mang Đen, Pháp tuyên bố “Bao giờ nước sông Rhe chảy ngược thì Việt Minh mới đánh được đồn nầy”. Có lẽ người Pháp nghĩ rằng họ chiếm ưu thế phương tiện, còn Việt Minh thì phải qua vùng núi hiểm trở nước độc mới đến được Mang Đen. Nhưng thật ra sông Re có nhiều đoạn “chảy ngược” từ đông lên tây và Việt Minh đã chiếm được đồn Mang Đen, góp phần làm suy yếu lực lượng quân sự của Pháp thời ấy.
Đến với sông Re ngày nay, suốt chiều dài sông chảy qua một số xã của hai huyện Ba Tơ và Sơn Hà đây đó những bản làng đông vui. Nhà sàn của đồng bào Hrê được xây cất kiên cố, mái đa phần lợp ngói, thỉnh thoảng mới có mái lá giữ nét nguyên sơ đẹp thơ mộng. Hai bờ sông Re không còn nhiều rừng nguyên sinh mà là rừng trồng, rừng thứ sinh. Dựa vào thế núi quanh co, đồng bào dân tộc đã đắp những bờ đá ngăn dòng, đưa nước về những cánh đồng nhỏ giúp nghề trồng lúa nước vùng cao phát triển. Tuy địa hình dốc, nhưng đôi bờ sông cũng có nhiều bãi bồi, nơi đây người ta trồng mía, dưa, đậu,…là nguồn kinh tế góp phần phát triển đời sống miền ngược khu vực ven sông. Sông Re còn nổi tiếng cá niên sống nơi ghềnh thác nước, một món ăn đặc sản được nhiều nơi biết đến.
Hoang vắng thời xa xưa của sông Re không còn nữa, thay vào đó nhiều chiếc cầu treo, cầu tràn, cầu vượt lũ tạo lưu thông thuận lợi đôi bờ. Mùa lũ lụt trẻ con vẫn có thể đến trường học được. Tiếng cọp đàn với rừng thiêng nước độc đã lùi vào dĩ vãng, chỉ còn lại những nét văn hoá vật thể và phi vật thể trong hình thành bản làng, tập tục giao tiếp, cưới xin, tang lễ, công cụ lao động, nhạc cụ, món ăn…Suốt chiều dài, sông gắn bó với đời sống đồng bào dân tộc Hrê, với tiếng chiêng, điệu múa hội mùa, với làn điệu ta-lêu ta-choi, với những cuộc tình đẹp hò hẹn nhau bên bờ suối trong,..Sông Re mùa khô cần mẫn góp nước về xuôi để Trà Giang luôn sức sống, còn mùa mưa thì báo lũ để phía đồng bằng biết được. Trong tình cảm và nỗi nhớ, sông Re luôn câu hát gọi người về!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét